Wielu posiadaczy kredytów powiązanych z walutą obcą obawia się, że upływ lat pozbawił ich możliwości dochodzenia sprawiedliwości. Polskie oraz europejskie przepisy chronią jednak kredytobiorców w relacjach z instytucjami finansowymi znacznie silniej, niż sugerują to bankowe pisma procesowe. W sporach na tle wadliwych umów zasady liczenia terminów różnią się drastycznie w zależności od tego, czy stronę reprezentuje konsument, czy profesjonalny podmiot rynku finansowego. Wyjaśniamy, jak w świetle aktualnego prawa wygląda przedawnienie roszczeń oraz w jaki sposób definitywnie zabezpieczyć swoje interesy majątkowe.
- roszczenie konsumenta o ustalenie nieważności umowy kredytu nigdy nie ulega przedawnieniu,
- termin przedawnienia roszczeń finansowych frankowicza biegnie dopiero od momentu uświadomienia sobie wadliwości umowy,
- bank jako przedsiębiorca ma zaledwie 3 lata na żądanie zwrotu wypłaconego kapitału.
Czym jest przedawnienie kredytu frankowego i ile wynosi termin przedawnienia roszczeń?
Przedawnienie w polskim prawie cywilnym stanowi instytucję, która po upływie określonego czasu pozwala dłużnikowi uchylić się od spełnienia świadczenia poprzez podniesienie zarzutu przedawnienia. W relacjach konsumenta z bankiem zagadnienie to wywołuje szczególne emocje, ponieważ kredyt frankowy opierał się na wieloletnim harmonogramie spłat. Dnia 9 lipca 2018 roku weszła w życie nowelizacja, na mocy której Kodeks cywilny skrócił ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych z 10 do 6 lat (art. 118 k.c.). Zgodnie z tym artykułem koniec biegu terminu przypada zawsze na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Trzeba wyraźnie rozróżnić dwa typy żądań, jakie kredytobiorca kieruje pod adresem banku:
- żądanie ustalenia, że umowa jest nieważna od samego początku ze względu na zawarte w niej klauzule niedozwolone,
- żądanie o zwrot pieniędzy wpłaconych jako nienależne świadczenie, czyli rat kapitałowo-odsetkowych, prowizji i innych opłat.
Samo powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego nigdy nie może się przedawniać. Oznacza to, że każdy kredytobiorca ma bezterminowe prawo domagać się, aby sąd orzekł o nieważności umowy kredytowej. Przedawnienie kredytu frankowego dotyczy w praktyce wyłącznie roszczeń o charakterze finansowym. Gdy umowa upada, wpłacone kwoty stają się nienależnym świadczeniem podlegającym rozliczeniu.
Bieg terminu przedawnienia roszczeń konsumenta a orzecznictwo TSUE i Sądu Najwyższego
Samo istnienie terminu przedawnienia nie oznacza jeszcze, że czas zaczął płynąć w chwili podpisania dokumentów lub wpłaty pierwszej raty. Przez lata banki forsowały tezę, że roszczenie o zwrot każdej kolejnej płatności przedawnia się osobno po upływie kilku lat od jej uiszczenia. Takie podejście pozbawiałoby konsumentów ochrony i stało w sprzeczności z prawem unijnym.
Sprawę rozstrzygnął Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dnia 10 czerwca 2021 roku TSUE wydał wyrok w połączonych sprawach od C-776/19 do C-782/19. Orzeczenie to jednoznacznie wskazało, że bieg terminu przedawnienia nie może rozpocząć się, dopóki konsument nie powziął wiedzy o niedozwolonym charakterze postanowień umownych. Trybunał Sprawiedliwości podkreślił, że dyrektywa 93/13/EWG zakazuje interpretowania przepisów krajowych w sposób uniemożliwiający lub nadmiernie utrudniający dochodzenia praw.
W ślad za orzecznictwem europejskim poszedł także Sąd Najwyższy. Polscy sędziowie potwierdzili, że bieg przedawnienia roszczeń konsumenta rusza dopiero wtedy, gdy powziął on wiedzę o obecności klauzul abuzywnych lub gdy przy zachowaniu należytej staranności powinien był taką wiedzę powziąć. Frankowicze nie muszą się więc martwić, że ich roszczenie wygasło tylko dlatego, iż kredyt został zaciągnięty kilkanaście lat temu.
Przedawnienie roszczeń banku z nieważnej umowy kredytu frankowego
Sytuacja prawna instytucji finansowych w sporze frankowym przedstawia się zgoła odmiennie. Bank jest profesjonalnym uczestnikiem obrotu gospodarczego, co oznacza, że jego roszczenia majątkowe podlegają znacznie krótszemu, 3-letniemu terminowi. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu, bankowi nie przysługuje jakiekolwiek wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Zgodnie z teorią dwóch kondykcji – nakazującej traktować roszczenie każdej ze stron jako niezależne zobowiązanie – instytucja może żądać jedynie nominalnego zwrotu wypłaconych środków.
Poniższa tabela przedstawia zestawienie zasad, jakim podlega przedawnienie roszczeń w sporze frankowym:
| Podmiot dochodzący roszczeń | Standardowy termin przedawnienia | Początek biegu terminu | Zakres przysługującego roszczenia |
|---|---|---|---|
| Kredytobiorca (konsument) | 6 lat (art. 118 k.c.) | Moment powzięcia wiedzy o abuzywności umowy | Pełny zwrot wpłaconych rat, prowizji i opłat okołokredytowych |
| Bank (przedsiębiorca) | 3 lata (działalność gospodarcza) | Chwila zakwestionowania umowy przez konsumenta | Wyłącznie nominalny kapitał wypłacony przy uruchomieniu kredytu |
Bieg terminu przedawnienia dla banku rozpoczyna się w momencie, gdy kredytobiorca po raz pierwszy formalnie zakwestionuje ważność umowy. Może to nastąpić poprzez przedsądowe wezwanie do zapłaty, złożenie reklamacji lub doręczenie odpisu pozwu. Podnoszone przez instytucje finansowe zarzuty przedawnienia wobec konsumentów są przeważnie bezzasadne, podczas gdy roszczenie banku o zwrot kapitału przy opieszałości kredytodawcy rzeczywiście może ulec przedawnieniu.
Przedawnienie spłaconego kredytu frankowego a zwrot wpłaconych rat
Zamknięcie rachunku kredytowego nie przekreśla uprawnień przysługujących konsumentowi. Osoby, które spłaciły kredyt frankowy w całości, mogą bez przeszkód pozwać bank o zwrot nienależnie pobranych środków. Pieniądze wpłacone na podstawie niedozwolonych zapisów indeksacyjnych bądź denominacyjnych stanowią nienależne świadczenie, którego zwrotu można żądać także po wygaśnięciu harmonogramu spłat.
Termin przedawnienia dla spłaconej umowy nie jest liczony od dnia wpłacenia ostatniej raty kredytowej. Tutaj również zastosowanie znajduje orzecznictwo TSUE oraz Sądu Najwyższego: bieg przedawnienia rozpoczyna się od chwili uświadomienia sobie wadliwości zapisów umownych. Posiadacz umowy frankowej może ubiegać się o zwrot wszystkich świadczeń, do których zaliczają się:
- pełna rata kapitałowo-odsetkowa uiszczona w złotych lub w walucie obcej,
- prowizje bankowe pobrane przy uruchomieniu lub aneksowaniu kredytu,
- składki na ubezpieczenia powiązane z umową (np. ubezpieczenie niskiego wkładu własnego).
Dochodzenia roszczeń nie blokuje to, czy była to umowa denominowana, czy indeksowana. Każda wadliwa klauzula przeliczeniowa prowadzi do tego samego skutku: braku podstawy prawnej do pobierania zawyżonych kwot przez kredytodawcę. Sprawami tego typu w całej Polsce zajmuje się radca prawny, a wsparcie na miejscu oferuje prawnik z Olsztyna, pomagając skompletować niezbędną historię spłat.
Jak skutecznie przerwać bieg przedawnienia roszczeń z umowy kredytu?
Zgodnie z art. 123 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju, podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Po przerwaniu termin nie biegnie dalej, lecz po prawomocnym zakończeniu postępowania rozpoczyna się na nowo. Pasywność kredytobiorcy wiąże się z ryzykiem, dlatego wyspecjalizowana kancelaria prawna dokładnie analizuje treść dokumentów pod kątem formalnych kroków procesowych.
W sprawach, w których osią sporu są kredyty frankowe Olsztyn stanowi silny ośrodek orzeczniczy. Doświadczona kancelaria weryfikuje historię korespondencji z bankiem, aby wybrać moment przerwania biegu przedawnienia roszczeń bez narażania klienta na zarzuty procesowe ze strony przeciwnika.
Złożenie pozwu do sądu przeciwko bankowi
Wniesienie pełnego powództwa to najpewniejszy sposób na przerwanie biegu terminu przedawnienia. W pozwie formułuje się żądanie ustalenia nieważności umowy oraz roszczenie o zapłatę wszelkich uiszczonych świadczeń. Aktualna linia orzecznicza pozostaje jednoznaczna – sądy w ponad 95% spraw orzekają na korzyść frankowiczów.
Poza przerwaniem biegu przedawnienia, kredytobiorca uzyskuje możliwość złożenia wniosku o zabezpieczenie roszczenia. Wstrzymuje to konieczność dalszego spłacania rat na czas trwania procesu. Na korzyść konsumenta naliczane są również odsetki ustawowe za opóźnienie, które powiększają łączną sumę zwrotu. Kredyt przestaje być obciążeniem finansowym już na etapie postępowania sądowego.
Wniosek o zawezwanie banku do próby ugodowej
Jeszcze kilka lat temu wniosek o zawezwanie do próby ugodowej (art. 185 k.p.c.) był powszechnie składany, aby zatrzymać bieg terminu przedawnienia przy niskich kosztach sądowych. Dzisiaj ta metoda straciła na znaczeniu. Banki niemal nigdy nie zgadzają się na uczciwe warunki polubowne przed sądem, a ich propozycje rzadko pokrywają poniesione straty.
Ponadto sądy zaczęły rygorystycznie badać motywację konsumentów. Gdy jedynym celem zawezwania było przerwanie terminu, wniosek może zostać uznany za nadużycie prawa procesowego. W takiej sytuacji czynność nie wywoła skutku prawnego, a roszczenie może zacząć się przedawniać. Zamiast ryzykować pozorne próby ugodowe, rekomenduje się bezpośrednie wytoczenie powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu.
Kiedy przedawnia się kredyt frankowy i jak zabezpieczyć swoje prawa?
Przedawnienie kredytu frankowego wbrew obawom wielu osób nie stanowi bariery uniemożliwiającej odzyskanie pieniędzy. Dzięki orzecznictwu europejskiemu pozycja procesowa kredytobiorców jest stabilna, a zarzuty banków dotyczące upływu czasu okazują się najczęściej chybione. Podobne mechanizmy ochronne obejmują zresztą inne kredyty walutowe, w tym umowy powiązane z euro czy jenem japońskim.
Kluczowe wnioski dotyczące przedawnienia w sporach frankowych:
- Żądanie stwierdzenia nieważności umowy nie podlega przedawnieniu pod żadnym warunkiem.
- Sześcioletni termin na odzyskanie wpłat biegnie dopiero od chwili powzięcia wiedzy o klauzulach niedozwolonych.
- Bank jako podmiot profesjonalny ma tylko 3 lata na zgłoszenie roszczeń o zwrot nominalnej kwoty kapitału.
- Całkowita spłata kredytu nie pozbawia frankowicza prawa do wystąpienia na drogę sądową.
- Złożenie pozwu to najbardziej stabilne narzędzie zabezpieczające roszczenia majątkowe konsumenta.
Jeśli chcesz sprawdzić status swojej umowy i upewnić się, jak liczyć terminy w Twoim przypadku, Kancelaria Prawna Paweł Tołoczko zapewnia profesjonalne wsparcie w sporach z bankami. Kancelaria analizuje zapisy umowne, sporządza pozwy oraz reprezentuje frankowiczów na każdym etapie procesu. Skontaktuj się ze specjalistami stacjonarnie w Olsztynie lub skorzystaj z konsultacji online, aby bezpiecznie odzyskać nienależnie pobrane środki.
Najczęściej zadawane pytania o przedawnienie kredytu frankowego
1. Czy przedawnienie kredytu frankowego liczy się od dnia podpisania umowy?
Nie, termin nie biegnie od daty złożenia podpisu na umowie. Zgodnie z wyrokami TSUE czas przedawnienia liczy się od momentu, w którym konsument dowiedział się lub powinien był dowiedzieć się o obecności niedozwolonych klauzul w umowie.
2. Ile czasu ma bank na zażądanie zwrotu wypłaconego kapitału?
Roszczenie banku jako przedsiębiorcy przedawnia się z upływem 3 lat. Czas ten zaczyna biec od chwili, w której konsument zakwestionował legalność umowy, na przykład poprzez wezwanie do zapłaty lub złożenie pozwu.
3. Czy mogę pozwać bank, jeśli kredyt frankowy został spłacony kilka lat temu?
Tak, całkowita spłata zadłużenia nie zamyka drogi sądowej. Ponieważ termin biegnie od chwili uświadomienia sobie wadliwości umowy, wciąż można domagać się pełnego zwrotu uiszczonych rat i prowizji.
4. W jaki sposób najlepiej przerwać bieg przedawnienia roszczeń frankowych?
Najpewniejszą drogą jest złożenie do sądu pozwu z żądaniem ustalenia nieważności umowy i zapłaty. Wytoczenie powództwa definitywnie zatrzymuje upływ czasu i otwiera drogę do zabezpieczenia roszczeń na czas trwania sprawy.
Paweł Tołoczko
Jestem radcą prawnym, absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, gdzie uzyskałem tytuł magistra prawa. Jako radca prawny świadczę pomoc prawną zarówno przedsiębiorcom, jak i klientom indywidualnym. Specjalizuje się w prawie konsumenckim, z powodzeniem reprezentuje klientów w sporach sądowych, w szczególności w sprawach dotyczących kredytów waloryzowanych do walut obcych w tym frankowych i euro, roszczeń przeciwko bankom oraz ochrony praw konsumentów. W swojej praktyce prowadzę również sprawy z zakresu prawa rodzinnego i rozwodowego oraz dochodzenia odszkodowań i zadośćuczynień za szkody na osobie. W swojej pracy stawiam na rzetelność, indywidualne podejście do każdej sprawy oraz poszukiwanie skutecznych i praktycznych rozwiązań prawnych.
